دانشگاه قم زیست قوم شناسی و حفاظت تنوع زیستی 3092-7773 2 4 2025 12 22 Ethnopharmacological Documentation of Koma (Ferula spp.) and Its Traditional Medicinal Uses in Sheshtamad, Razavi Khorasan, Iran ثبت اتنوفارماکولوژیک گیاه کما و روش‌های سنتی مصرف دارویی آن در ششتمد، خراسان رضوی 73 95 4352 10.22091/ethc.2026.13427.1065 FA موسی‌الرضا غربی هستۀ میان رشته‌ای زیست قوم شناسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0000-0002-6132-2746 فریبا صدیقی گروه مردم‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران Journal Article 2025 11 02 <strong>Objective</strong>: <em>Ferula</em> (Koma) is an important medicinal plant in Iran, particularly in the arid and semi-arid regions of Razavi Khorasan Province. This study documented the indigenous knowledge and traditional medicinal uses of Koma in Sheshtamad County. <strong>Methods</strong>: An ethnographic approach was employed using semi-structured interviews, participant observation, and focus group discussions in several villages of Sheshtamad County. Data were collected from 47 participants and analyzed qualitatively. <strong>Results</strong>: The study documented the medicinal uses of four Koma species. Traditional preparation methods included facilitating techniques such as burying in hot ash, forming into small pellets, and mixing with yogurt, as well as therapeutic methods including heating, frying in animal fat, and preparing topical ointments. According to local knowledge, Koma is used to treat ailments associated with the traditional concept of "cold temperament," including Lakhchak, Nimbolghareh, and sexual weakness. It is also widely used for gastrointestinal disorders, including diarrhea, indigestion, and acid reflux, as well as physical injuries such as cracked hands and feet, bruises, and infected wounds. <strong>Conclusion</strong>: Indigenous knowledge of Koma in Sheshtamad reflects a close relationship between local communities and their environment. Documenting this knowledge is essential for preserving cultural heritage and supporting future pharmacological research and the sustainable use of Ferula species. <strong>هدف</strong>:  گیاه کما از گیاهان دارویی مهم ایران محسوب می‌شود و به‌ویژه در نواحی خشک و نیمه‌خشک از جمله استان خراسان رضوی رویش دارد. هدف این پژوهش، بررسی دانش بومی و روش‌های سنتی مصرف دارویی این گیاه در شهرستان ششتمد واقع در استان خراسان رضوی است.<br /><strong>مواد و روش‌ها</strong>:  این مطالعه با رویکرد مردم‌نگاری و به‌کارگیری روش‌های کیفی از جمله مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، مشاهده‌ی مشارکتی و تشکیل گروه‌های متمرکز (Focus Groups) در روستاهای مختلف شهرستان ششتمد انجام شد. داده‌ها از ۴۷ مشارکت‌کننده گردآوری و به روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفتند.<br /><strong>نتایج</strong>: روش‌های سنتی مصرف دارویی این گیاه شامل شیوه‌های <em>سهولت‌بخش</em> (مانند کپه‌کردن، حبه‌کردن و ترکیب با ماست) و شیوه‌های <em>اثر‌بخش</em> (از جمله حرارت‌دادن، پیه‌داغ و تهیه‌ی مرهم) است. بر پایه‌ی دانش بومی مردم ششتمد، گیاه کما در درمان بیماری‌های ناشی از «سردی مزاج» (مانند لَخچَک، نیم‌بلغره و ناتوانی جنسی)، اختلالات گوارشی (از جمله شکم‌روایی، تخمه و ترش‌کردن) و صدمات بدنی (نظیر ترک دست و پا، کوفتگی و زخم‌های چرکی) کاربرد دارد.<br /><strong>نتیجه‌گیری</strong>: دانش بومی مردم ششتمد درباره‌ی گیاه کما بیانگر ارتباط عمیق و پایدار انسان با محیط پیرامون است. این یافته‌ها بر اهمیت حفظ، مستندسازی و انتقال این دانش در مواجهه با تغییرات فرهنگی و اکولوژیکی تأکید دارند. همچنین، پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده بر ارزیابی علمی خواص فارماکولوژیک این گیاه و بررسی راهکارهای بهره‌برداری پایدار از آن متمرکز شوند. https://ethnobiocons.qom.ac.ir/article_4352_9bb7587e9ea551b15b1c72ea5edb8bd3.pdf