وضعیت حفاظتی گونه انحصاری و دارویی Wendelbo Allium elburzense (Amaryllidaceae) در ایران

خراسانی, مینا; شیخ اکبری مهر, رضا; کاظم پور لارسری, مریم

doi:10.22091/ethc.2026.15347.1077

وضعیت حفاظتی گونه انحصاری و دارویی Wendelbo Allium elburzense (Amaryllidaceae) در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه آموزش زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران.

² گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه قم، قم، ایران

³ گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه سرا، ایران.

10.22091/ethc.2026.15347.1077

چکیده

هدف: ایران به عنوان یکی از مراکز اصلی تنوع و گونه‌زایی جنس Allium (پیاز) شناخته می‌شود و بیش از 120 گونه از این جنس را در خود جای داده است. گونه پیاز البرزی یا والک (A. elburzense)، گیاهی انحصاری و دارویی مهم در ایران است که پراکنش آن به ارتفاعات صخره‌ای و سنگی رشته کوه‌ البرز محدود می‌شود. اهمیت اکولوژیکی، تنوع زیستی و ارزش دارویی این گونه، تعیین وضعیت حفاظتی آن را امری ضروری می‌سازد.
مواد و روش‌ها: ددر این پژوهش، جایگاه حفاظتی گونه A. elburzense از طریق بازدیدهای میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای، بر اساس معیارهای اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) شامل «میزان حضور» (EOO/Extent of Occurrence) و «سطح تحت اشغال» (AOO/Area of Occupancy) گونه ارزیابی شد. تعیین این معیارها با استفاده از بسته نرم افزاریrCAT برای اولین‌بار انجام گرفته است.
نتایج: بر اساس معیارهای مورد بررسی IUCN، این گونه کوهسری با میزان حضور 9/8997 کیلومتر مربع و سطح منطقه تحت اشغال 204 کیلومتر مربع، در دسته گونه‌های در معرض خطر انقراض (EN) طبقه‌بندی می‌شود. تصاویر گیاه در رویشگاه‌های طبیعی و نقشه پراکنش آن تهیه و ارائه شده است.
نتیجه‌گیری: با توجه به وضعیت حفاظتی بحرانی گونه A. elburzense، پراکنش محدود و فشارهای انسانی وارده، حفاظت از رویشگاه‌های طبیعی این گونه و ایجاد ذخیره‌گاه‌های ژنتیکی امری ضروری است. تکثیر کنترل‌شده از طریق پیاز و بذر در زیستگاه‌های مشابه می‌تواند به کاهش خطر انقراض کمک کرده و امکان مدیریت پایدار و حفاظت از این گونه انحصاری را فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها