1
گروه تاریخ و ایرانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2
دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، بیمارستان آیت اله طالقانی، واحد آزمایشگاه، کرمانشاه، ایران.
10.22091/ethc.2026.14804.1072
چکیده
هدف: این پژوهش به بررسی نحوه بازنمایی سلامت و بیماری در نشریات پزشکی «شهریر» و «نامه پزشکان» در سالهای ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۰ و تحلیل نسبت این بازنماییها با گفتمانهای قدرت، نظم اجتماعی و سیاستگذاری بهداشتی در ایران پس از جنگ جهانی دوم میپردازد. مواد و روشها: این مطالعه با رویکرد تحلیل گفتمان تاریخی ـ انتقادی و در چارچوب مفاهیم زیستسیاست و نسبت دانش/قدرت میشل فوکو انجام شده است. دادههای پژوهش شامل تمامی شمارههای دو نشریه در بازه زمانی موردنظر بود که با استفاده از کدگذاری موضوعی، تحلیل ساختار زبانی و تفسیر تاریخی ـ اجتماعی بررسی و تحلیل شدند. نتایج: یافتهها نشان میدهد که سلامت در این نشریات فراتر از یک پدیده زیستی، بهعنوان ابزاری برای بازتعریف نظم اجتماعی بازنمایی شده است. «شهریر» با گفتمانی نخبگانی، سلامت را حاصل انضباط بدن، آموزش عمومی و تثبیت مرجعیت پزشکی مدرن میداند. در مقابل، «نامه پزشکان» با رویکردی انتقادی، بیماریهایی مانند سل، مالاریا و اعتیاد را بهمثابه نمودهایی از فقر، نابرابری و ناکارآمدی ساختارهای حکمرانی بازنمایی کرده و پزشک را در جایگاه روشنفکری منتقد قرار میدهد. همچنین، پرداختن این نشریات به موضوعاتی همچون سلامت جنسی و ازدواج کودکان، از گسترش دامنه مداخلات پزشکی از عرصه درمان بیماری به حوزه مسائل اجتماعی حکایت دارد. نتیجهگیری: اگرچه این دو نشریه از نظر راهبرد استدلال و شیوه مخاطبپردازی تفاوتهایی دارند، در تأکید بر ضرورت نوسازی نظام سلامت و سیاستگذاری بهداشتی با یکدیگر همنظرند. نتایج این پژوهش نشان میدهد که مطبوعات پزشکی دهه ۱۳۲۰، با تبدیل بدن به عرصه رقابت میان «قدرت ساماندهنده ـ نخبگانی» و «قدرت انتقادی ـ اجتماعی»، در شکلگیری تدریجی گفتمان زیستسیاست در ایران و تکوین «هویت نوین پزشکی ـ اجتماعی» نقش مهمی ایفا کردهاند.
ریاحی نژاد, مرضیه, & عباس بیگی, بابک. (1405). نظام سلامت در آستانه مدرنشدن: بررسی گفتمان پزشکی در نشریات «نامه پزشکان» و «شهریر» (۱۳۳۰-۱۳۲۵). زیست قوم شناسی و حفاظت تنوع زیستی, 3(2), 16-32. doi: 10.22091/ethc.2026.14804.1072
MLA
مرضیه ریاحی نژاد; بابک عباس بیگی. "نظام سلامت در آستانه مدرنشدن: بررسی گفتمان پزشکی در نشریات «نامه پزشکان» و «شهریر» (۱۳۳۰-۱۳۲۵)". زیست قوم شناسی و حفاظت تنوع زیستی, 3, 2, 1405, 16-32. doi: 10.22091/ethc.2026.14804.1072
HARVARD
ریاحی نژاد, مرضیه, عباس بیگی, بابک. (1405). 'نظام سلامت در آستانه مدرنشدن: بررسی گفتمان پزشکی در نشریات «نامه پزشکان» و «شهریر» (۱۳۳۰-۱۳۲۵)', زیست قوم شناسی و حفاظت تنوع زیستی, 3(2), pp. 16-32. doi: 10.22091/ethc.2026.14804.1072
VANCOUVER
ریاحی نژاد, مرضیه, عباس بیگی, بابک. نظام سلامت در آستانه مدرنشدن: بررسی گفتمان پزشکی در نشریات «نامه پزشکان» و «شهریر» (۱۳۳۰-۱۳۲۵). زیست قوم شناسی و حفاظت تنوع زیستی, 1405; 3(2): 16-32. doi: 10.22091/ethc.2026.14804.1072
)