بررسی دانش سنتی مردم در زمینه کاربرد دارویی اندام‌های درخت انار و فرآورده های آن (مطالعه موردی: شهرستان اردستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی طبیعت، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

2 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 گروه جغرافیا و اکوتوریسم، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

10.22091/ethc.2024.9385.1000

چکیده

سابقه و هدف: دانش بومی، بخشی از سرمایه ملّی هر قوم است که باورها، ارزش‌ها، روش‌ها و آگاهی‌های محلی و دانش اکولوژیک آن‌ها از محیط زندگی‌شان را شامل می‌شود. مطالعه حاضر با هدف تحلیل دانش بومی کاربرد دارویی اندام‌ها و فراورده‌های مختلف از درخت انار در شهرستان اردستان انجام شد.
مواد و روش ها: روش تحقیق شامل مصاحبه حضوری از افراد محلی خبره و آگاه در زمینه استفاده‌های محلی دارویی، خوراکی و صنعتی از گیاهان شاخص کشت شده در مرحله نخست و سپس تهیه پرسش‌نامه از این اطلاعات بومی بود. برای به‌دست آوردن حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شد و حجم نمونه به تعداد 375 نفر برآورد گردید. روایی ابزار تحقیق بعد از نظر سنجی از اساتید و متخصصین و پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ به مقدار 894/0 تایید شد. نرم افزار مورد استفاده در این پژوهش برای تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز از آماره‌های استنباطی آزمون تی و فریدمن استفاده گردیده است.
یافته ها: نتایج نشان داد رب انار رایج‌ترین فرآورده‌ی مورد استفاده و دانه‌ی انار بیشترین بخش قابل استفاده‌ی انار می‌باشد. طبق یافته‌ها انار عمدتا در غذاها (65/5) و تهیه سرکه (09/5)، دارای مصرف خیلی زیاد و مصرف برای درمان جوش و برفک دهان دارای مصرف زیاد (55/4).در نزد شهروندان بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسلامی فاروجی، آتنا؛ و خدایاری، حامد (1395). گیاهان قومی دارویی فاروج بخش، استان خراسان شمالی، ایران. داروهای گیاهی، 7 (1)، 36-21.
امین، غلامرضا (1370). گیاهان دارویی سنتی ایران. انتشارات معاونت پژوهشی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی.
ایرانمنش، محبوبه؛ نجفی، شهلا؛ و یوسفی، مهدی (1389). بررسی اتنوبوتانیکی گیاهان دارویی منطقه سیستان. داروهای گیاهی، 2، 61.
حسینی، حمزه؛ بی‌باک، حسین؛ و رمضانی قرا، عبداله (1399). مطالعه قومی گیاه شناسی گیاهان دارویی در منطقه جنوب کرمان. اکوفیتوشیمی گیاهان دارویی، 1، 30.
خالقی، باقر؛ آواتفی همت، محمد؛ شامخی، تقی؛ و شیروانی، انوشیروان (1395). شناخت بوم شناختی سنتی درختچه‌های دارویی و گیاهان علفی جنگل ارسباران. دانش بومی، 2 (4)، 205-236.
دیده‌ور، محمد؛ عبادی، مریم؛ حسن برانی، محمد؛ و رحیمی، رحیم (2021). بررسی دانش بومی و مصارف سنتی برخی گیاهان دارویی در منطقه بلوچستان ایران. طب سنتی اسلام و ایران. 12 (3)، 246-233.   
زرفشانی، آیدا؛ عسگری صدیقه؛ و حق­جو جوانمرد، شقایق (1393). اثرات قوی انار برای سلامتی. تحقیقات زیست پزشکی پیشرفته، 3، 100.
شاهی، طیبه؛ و میرزایی، حبیب اله (1390). بررسی تولید انواع فرآورده‌های جانبی انار و اهمیت آن در صادرات. همایش ملی انار.
صفاری، حامد؛ صفاری، محمود؛ ارج، عباس؛ و حقیر ابراهیم آبادی، عبدالرسول (۱۳۹۱). مقایسه اثر ضد میکروبی عصاره دانه و پوست انار و آنتی‌بیوتیک‌های رایج بر روی هلیکوباکتر پیلوری جدا شده از نمونه‌های بیوپسی بیماران مراجعه‌کننده به بیمارستان شهید بهشتی کاشان. علوم پزشکی فیض. ۱۶ (۵)، ۴۲۶.
عامری، فاضل؛ وهابی، محمدرضا؛ خاتون آبادی، احمد؛ و عندلیبی، لیدا (1392). استفاده از گیاهان دارویی در ایران: بررسی و تحلیل آمار مصرف کنندگان، شیوه های مصرف، منابع تهیه و آگاهی دهنده. طب و تزکیه، 22 (3)، 37-42.
قدیمی جوبنی، معصومه؛ و قوام، منصوره (1390). اتنوبوتانی گیاهان دارویی و خوراکی روستای جوبون استان گیلان با استفاده از آمار توصیفی. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 37 (1)، 127-144.
قدیمی جوبنی، معصومه؛ و قوام، منصوره (۱۳۹۸). اهمیت و شناخت مصارف مختلف زیتون توسط مردم (مطالعۀ موردی: روستای جوبن استان گیلان. طب سنتی اسلام و ایران، ۱۰ (۴)، ۳۷۹-390.
قوام، منصوره؛ و کیانی سلمی، صدیقه (1397). تحلیل قومی بوتانیکی گیاهان دارویی کاشان. اکوسیستم های طبیعی ایران، 9 (2)، 103-125.
کریمیان، وحید؛ سپهری، عادل؛ و بارانی، حسین (1396). تحلیل دانش بومی گیاه گنبو (آنغوزه) (Ferula assa foetida L.) در مراتع زاگرس (مطالعه موردی: تنگ سرخ، استان کهگیلویه و بویراحمد). دانش بومی، 3 (6)، 1-52.
کهریزی، دانیال (1391). گیاه دارویی در قرآن کریم. مجله تحقیقات علمی آمریکا، شماره 42.
متقی، حسین (1391). انار: کاشت، اصلاح نژاد، ارزش های پزشکی و غذایی، آفات و بیماری ها. انتشارات سپیدان. ص 80.
مجلسی، محمدباقر (1361). حر الانوار الجامعه لأخبار ائمه الاطهاء. بیروت، مؤسسه الوفاء.
مرکز آمار ایران (1395).
منتظری، محمدباقر؛ و مجاهد، شهناز (1388). انار قلب را جان می‌دهد. سومین کنگرة ملّی قرآن و طب. یزد.
مومن زاده، علیرضا؛ قوام، منصوره؛ و کیانی سلمی، صدیقه (2021). قوم فارماکولوژی شوید (مطالعه موردی در اردستان). طب سنتی اسلام و ایران. 12 (2)، 137-148.
میرجلیلی، عباس (1394). مروری بر ترکیبات بیوشیمیایی و خواص دارویی انار (Punica granatum L.). گیاهان دارویی، 14 (56)، 1-22.
حشمتی، غلامعلی؛ بارانی، حسین؛ و میردیلمی, سیده زهره (1394). مطالعه اتنوبوتانی و اتنواکولوژی گونه‌های دارویی کچیک (مطالعه موردی مراتع کچیک در شمال شرق استان گلستان). دانشهای بومی ایران. 1 (2)، 154-129.    
نوجوان فاطمه؛ و دانش، عطیه السادات (1396). مروری برخواص انار از دیدگاه طب سنتی ایران و پزشکی مدرن. طب سنتی اسلام و ایران. ۸ (۱)، ۳۵-۴۵.
نمازی زواره، محمود؛ قوام، منصوره؛ و کیانی سلمی، صدیقه (1401). شاخص‌های فردی، اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر انگیزه و علاقه مردم زواره به گیاهان دارویی طبیعی و زراعی در سال 1399. تاریخ ‌پزشکی، 14 (47)، 1-19.
یزدان شناس، حبیب؛ شافعیان، الهام؛ نصیری، ملیحه؛ و موسوی، سید علیرضا (1395). دانش بومی ارزش مصرف گیاهان منطقه کاروان، ایران. محیط، توسعه و پایداری، 18 (4)، 1217-1238.
Ameri, F., Vahab, M. R., KHatoon Abadi, A., & Andalibi, L. (2013). The use of medicinal plants in Iran: investigation and analysis of consumer statistics, consumption methods, sources of preparation and information. Teb Va Tazkieh, 22(3), 32-47. (in Persian)
Amin, Gh. (1991). Traditional Iranian medicinal plants. Publications of the Deputy Minister of Research of the Ministry of Health and Medical Education. (in Persian)
Aviram, M., Dornfeld, L., Rosenblate, M., Volkova, N., Kaplan, M., & Coleman, R. (2000). Pomegranate juice consumtion reduces oxidative stress. Atherogenic modifications to LDL, and platelet aggregation: studies in humans and in atherosclerotic apoliprotein E-deficient mice. American Journal Clinical Nutrition, 71(5), 1062-1076.
Chan, G., Jijun, Y., Jingyu, W., Yunfeng, L., Jing, X., & Yugang, J. (2008). Antioxidant activities of peel, pulp and seed fractions of common fruits as determined by FRAP assay. Nutrition Research, 23, 1719-1726.
Didehvar, M., Ebadi, M., Hasanbarani, M., & Rahimi, R. (2021). Study of indigenous knowledge and traditional uses of some medicinal plants in Baluchestan region of Iran. Jiitm, 12(3), 233-246. (in Persian)
Eslami Farouji, A., & Khodayari, H. (2016). Ethnomedicinal plants of Farouj district, North Khorasan province, Iran. Journal of Herbal Drugs, 7(1), 21-36. (in Persian)
Fakudze, N. T., Aniogo, E. C., George, B. P., & Abrahamse, H. (2022). The therapeutic efficacy of Punica granatum and Its bioactive constituents with special reference to photodynamic therapy. Plants, 11, 2820.
Ghadimi Joboni, M., & Ghavam, M. (2021). Ethnobotany of medicinal and edible plants in Jubon village of Guilan province using descriptive statistics. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants Research37(1), 127-144. (in Persian)
Ghadimi Joboni, M., & Ghavam, M. (2020). The importance and recognition of different uses of olives by the people (Case study: Jobon village of Gilan province). Jiitm, 10(4), 379-390. (in Persian)
Ghavam, M., & Kiani, S. (2018). Ethnobutanical analysis of medicinal plants in Kashan. Natural Ecosystems of Iran, 9(2), 103-125. (in Persian)  
Hamilton, J. L., Roemheld-Hamm, B., Young, D. M., Jalba, M., & DiCicco-Bloom, B. (2008). Complementary and alternative medicine in US family medicine practices: a pilot qualitative study. Alternative Therapies in Health & Medicine14(3).
Hayrapetyan, H., Hazeleger, W. C., & Beumer, R. R. (2012). Inhibition of Listeria monocytogenes by pomegranate (Punica granatum) peel extract in meat paté at different temperatures. Food Control, 23(1), 66-72.
Hosseini, H., Bibak, H., & Ramezani Qara, A. (1399). Ethnobotanical study of medicinal plants in the southern region of Kerman. Journal of Medicinal Plants Ecophytochemistry, 1, 30-62. (in Persian)  
Iranmanesh, M., Najafi, S., & Yousofi, M. (2010). Ethnobotanical survey of medicinal plants of Sistan region. Journal of Herbal Drugs, 2, 61-8. (in Persian)
Jiang, W., Kumi-Diaka, J., Lansky, E. P., Gommersall, L. M., & Patel, A. (2009). Pomegranate extracts potently suppress proliferation, xenograft growth, and invasion of human prostate cancer cells. Journal of Medicinal Food, 7, 274-83.
Kahrizi, D. (2012). Medicinal Plant in Holy Quran. American Journal of Scientific Research, 42. (in Persian)  
Khaleghi, B., Avatefi Hemmat, M., Shamekhi, T., & Shirvani, A. (2016). Traditional ecological knowledge of medicinal shrubs and herbaceous plants in Arasbaran forest. Journal of Indigenous Knowledge, 2(4), 205-236. (in Persian)  
Karimian, V., Sepehry, A., & Barani, H. (2017). Analysis of indigenous knowledge on Ganaboo plant (Ferula assa foetida L.) in the rangelands of Zagros (Case Study: TangSorkh, Kohgiluyeh and Boyerahmad Province). Indigenous Knowledge, 3(6), 1-52. (in Persian)
Longtin, R. (2003). The pomegranate: nature’s power fruit? Journal National Cancer Institute, 95(5), 346-348.
Majlisi, M. (1982). Har Al-Anwar Al-Jame'a for the news of the Imams of Al-Atha. Beirut: Al-Wafa Foundation. (in Persian)  
Heshmati, G., Barani, H., & Mirdeylami, S. Z. (2016). Ethnobotanical and ethnoecological survey on medicinal species (Case Study Kechik Rangelands in the Northeast Golestan Province). Indigenous Knowledge1(2), 129-154. (in Persian)  
Mirjalili, A. (2015). A review on biochemical constituents and medicinal properties of pomegranate (Punica granatum L.). Journal of Medicinal Plants, 14(56), 1-22. (in Persian)  
Momenzadeh, A., Ghavam, M., & Kiani Salami, S. (2021). Ethnopharmacology of Dill (A case study in Ardestan). Jiitm, 12(2), 137-148. (in Persian)   
Mottaghi, H. (2012). Pomegranate: planting, breeding, medical and food values, pests and diseases.  Sepidan Publications. (in Persian)
Montazeri, M. B., & Mojahed, Sh. (2009). Pomegranate gives life to the heart. In The Third National Congress of Quran and Medicine of Yazd. (in Persian)  
Namazi Zavareh, M., Ghavam, M., & Kiani Salami, S. (2022). Individual, social and economic indicators affecting the motivation and interest of the people of Zavareh to natural and cultivated medicinal plants in 2020. Tārīkh-I Pizishkī, 14(47), 1-19. (in Persian)  
Nojavan, F., & Danesh, A. (2017). The Review of attributes of pomegranate in view of Iranian traditional medicine and modern medicine. Jiitm, 8(1), 35-45.
Poyrazoğlu, E., Gökmen, V., & Artιk, N. (2002). Organic acids and phenolic compounds in pomegranates (Punica granatum L.) grown in Turkey. Journal of Food Compost Anal, 15(5), 567-575.
Saffari, H., Saffari, M., Arj, A., & Haghir-Ebrahim-Abadi, A. (2012). Comparing the antimicrobial properties of pomegranate seed and peel extract with common antibiotics used on Helicobacter pylori isolated from biopsies of patients referring to Kashan Shahid-Beheshti hospital. Feyz, 16(5), 426-432. (in Persian)
Shahi, T., & Mirzaei, H. (2011). Study of the production of various pomegranate by-products and its importance in export. National Pomegranate Conference. (in Persian)  
Singh, G., Maurya, S., & Catalan, C. (2005). Chemical constituents’ antimicrobial investigations and antioxidant potentials of Anethum graveolens essential oil and acetone extract: part 52. Journal of Food Science, 70, 208 -215. 
Statistics Center of Iran, 2016. (in Persian)
Yazdanshenas, H., Shafeian, E., Nasiri, M., & Mousavi, S. A. (2016). Indigenous knowledge on use values of Karvan district plants, Iran. Environment, Development and Sustainability, 18(4), 1217-1238. (in Persian)
Zarfeshany, A., Asgary, S., & Javanmard, S. H. (2014). Potent health effects of pomegranate. Advanced Biomedical Research, 3, 100. (in Persian). https://doi.org/10.4103/2277-9175.129371