واکاوی نام بادرنجبویه در دانش بومی اقوام ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فارماکوگنوزی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران.

2 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پیام نور. تهران. ایران.

3 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران.

4 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.22091/ethc.2025.11982.1046

چکیده

هدف: بادرنجبویه نامی پرچالش در دانش بومی گیاهان دارویی ایران است، به طوری که در بازار گیاهان دارویی استفاده از این نام برای چندین گونه مختلف رایج است و حتی در بعضی منابع علمی نام بادرنجبویه به بیش از یک گونه اطلاق می­شود. استفاده از یک نام برای دو یا چند گیاه به دلیل خواص درمانی مشابه و مرفولوژی نزدیک به هم در دانش بومی مناطق مختلف جهان امری نسبتاً رایج است؛ اما در مورد بادرنجبویه تعدد گونه­هایی که با این نام خوانده می­شوند استثنایی به نظر می­رسد. از این‌رو در این پژوهش سعی شد تا تمام گونه­های دارویی که تحت عنوان بادرنجبویه در ایران مورد استفاده قرار می­گیرند شناسایی شوند.
مواد و روش‌ها: ابتدا با مراجعه به صنف عطاری­های شهرهای مختلف، ادارات مرتبط در جهاد کشاورزی و منابع طبیعی، مصاحبه حضوری و غیرحضوری با استادان گیاه‌شناس در دانشگاه­های مختلف کشور، درمانگران و افراد خبره محلی، اطلاعات اولیه در خصوص گونه­های مورد استفاده تحت عنوان بادرنجبویه گردآوری و سپس برای تهیه نمونه از مناطق مختلف کشور اقدام شد.
نتایج: براساس نتیجه این تحقیق، 19 گونه با نام بادرنجبویه در کشور شناخته می­‌شوند که 7 گونه به صورت کاملاً محلی و 12 گونه به طور کامل یا نسبتاً گسترده مورد استفاده می‌­باشند.
نتیجه‌گیری: کاربرد درمانی مشابه، فراوانی هرگونه­ در هرمنطقه و تشابه ظاهری بعضی گونه­ها می­تواند از مهمترین دلایل استفاده از یک نام برای این تعداد گونه باشد، هرچند به نظر می­رسد این تنوع صرفاً ریشه در دانش بومی نداشته و در مواردی اغراض تجاری نیز به این موضوع دامن زده است. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسدی، مصطفی؛ معصومی، علی اصغر؛ مظفریان، ولی اله؛ و خاتم ساز، محبوبه (1367-1393). فلور ایران (جلد 1-77). انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع.
بختیاری، زهره؛ مینایی فر، امیرعباس؛ بخشی خانیکی، غلامرضا؛ حائری نسب، مریم؛ و یزدی نیاپور، زینب (1402). رایجترین اثرات درمانی و الگوریتم مصرفی گیاهان عرضه شده تحت عنوان بادرنجبویه در عطاری‌ها و بازار گیاهان دارویی ایران. طب مکمل، 13 (46)، 10-19.
جم‌زاد، زیبا (1391). فلور ایران: تیره نعنا (Lamiaceae) (جلد 76). انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع.
مینایی فر، امیرعباس؛ دانشمند، فاطمه؛ و راسخ، فاطمه (1401). بررسی تقلبات شایع در عرضه گیاهان دارویی. چهارمین همایش ملی زیست شناسی، دانشگاه پیام نور، شیراز. 28-20.
مینایی فر، امیرعباس؛ ایرجی، کامبیز؛ راسخ، فاطمه؛ تنیده، نادر؛ ایرجی، آیدا؛ و رمضانیان، مریم (1400). بررسی خواص آنتی‌اکسیدانی و شناسایی گونه‌های گیاهی عرضه شده تحت عنوان بادرنجبویه در عطاری‌های شهرهای یزد و شیراز. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 37 (6). 1001-1010.
مینایی فر، امیرعباس؛ راسخ، فاطمه؛ و دهقان‌پور، سعیده (1398). خرده نگاری برخی از گیاهان دارویی رایج در طب سنتی ایران. تهران: انتشارات فرافر.
عبدالهی، الهه؛ خداپرست، مارال؛ کیاشی، فاطمه؛ و هورمند، محمود (1398). بررسی نقش گیاهان دارویی در ایجاد عوارض سوء کلیوی: مطالعه‎ای مروری. فصلنامه گیاهان دارویی. ۱۸ (4)، ۲۳-۴۵.
امین، غلامرضا؛ بزرگی، محبوبه؛ خانوی، مهناز؛ خلج، امیر؛ و ذوالفقاری، بهزاد (1397). بادرَنجبویه. طب سنتی اسلام و ایران، ۹ (۱)، ۹۵-۱۰۱.
مظفریان، ولی اله (1375). فرهنگ نام‌های گیاهی ایران. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
مظفریان، ولی اله (1391). گیاهان دارویی و معطر ایران. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
Abdollahi, E., Khodaparast, M., Kiashi, F., & Hoormand, M. (2019). Role of medicinal herbs in the development of renal adverse effects: a review study. Journal of Medicinal Plants, 18(4), 23-45. (in Persian)
Alyas, A. A., Aldewachi, H., & Aladul, M. I. (2024). Adulteration of herbal medicine and its detection methods. Pharmacognosy Journal, 16(1), 248-261.
Amin, Gh., Bozorgi, M., Khanavi, M., Khalaj, A., Zolfaghari, B., RaisDana, A., Shirzad, M., Talib, A. M., Shams Ardakani, M. R., & Rahimi, R. (2018). Lemon balm. Journal of Islamic and IranianTraditional Medicine, 9(1), 95-101. (in Persian)
Asadi, M., Maassoumi, A. A., Khatamsaz, M., & Mozaffarian, V. (1990-2013). Flora of Iran (Vol. 1– 77, p. 5730). Tehran: Research Institute of Forests and Rangeland Press. (in Persian)
Bakhtiari, Z., Minaeifar, A. A., Bakshi Khaniki, Gh., Haeri Nesab, M., & Yazdi Niapour, Z. (2023). The most common therapeutic effects and consumption algorithm of plants sold under the name of Lemon balm in the pharmacies and herbal markets of Iran. Complementary Medicine Journal of Faculty of Nursing and Midwifery, 131(46), 10-19.
Ghahraman, A. (1988). The colorful flora of Iran. Research Institute of Forests and Rangelands Publications.
Heshmati, J., Morvaridzadeh, M., Sepidarkish M., Fazelian, S., Rahimlou, M., Omidi, A., Palmowski, A., Asadi, A., & Shidfar, F. (2020). Effects of Melissa officinalis (Lemon balm) on cardio metabolic outcomes: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy Research, 10, 1-11.
Hooper, D., & Field, H. (1937). Useful plants and drugs of Iran and Iraq (Botanical Series, Vol. 9). Chicago: Field Museum of Natural History.
Jamzad, Z. (2012). Flor of Iran (Vol. 76, Lamiaceae). Research institute of Forests and Rangelands Publishing. (in Persian)
Joharchi, M. R., & Amiri, M. S. (2012). Taxonomic evaluation of misidentification of crude herbal drugs marketed in Iran. Avicenna Journal of Phytomedicine, 2(2), 105-112.
Minaeifar, A., Daneshmand, F., & Rasekh, F. (2023). Investigation of commonfrauds in medicinal plants. In The 4th National Biology Conferenceof Iran (pp. 20-28). Payam Noor Universiy, Shiraz. (in Persian)
Minaeifar, A., Ireji, K., Rasekh, F., Tanideh, N., Ireji, A., & Ramezanian, M. (2022). Investigation of antioxidant properties and identification of plant species offered under lemon balm name in perfumeries of Yazd and Shiraz cities. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants Research37(6), 1001-1010. (in Persian)
Minaeifar, A. A., Dehghanpour Farasha, S., & Rasekh, F. (2019). Atlas of microscopy of some common plants in traditional Iranian medicine. Tehran: FaraFar Publishing. (in Persian)
Mozafarian, V. (1996). Dictionary of names of Iranian plants. Farhang Moaser Pulishing. (in Persian)
Mozafarian, V. (2013). Identification the medicinal and aromatic plants of Iran. Farhang Moaser Pulishing. (in Persian)
Nazar, N., Howard, C., Slater, A., & Sgamma, T. (2022), Challenges in medicinal and aromatic plants DNA Barcoding-Lessons from the Lamiaceae. Plants, 11(1), 137-149.
Nithaniyal, S., Vassou, S. L., Poovitha, S., Raju, B., & Parani, M. (2017), Identification of species adulteration in traded medicinal plant raw drugs using DNA barcoding. Genome, 60(2), 139-146.
Noguchi-Shinohara, M., Ono, K., Hamaguchi, T., Nagai, T., Kobayashi, Sh., Komatsu, J., Samuraki-Yokohama, M., Nakamura, H., & Yamada, M. (2020). Safety and efficacy of Melissa officinalis extract containing rosmarinic acid in the prevention of Alzheimer’s disease progression. Journal of Scientific Reports, 10(1), 18627.
Petrisor, G., Motelica, L., Craciun, L. N., Oprea, O. C., Ficai, D., & Ficai, A. (2022). Melissa officinalis: composition, pharmacological effects and derived release systems-A review. International Journal of Molecular Sciences, 23(7), 3591-3616.