پایش فضایی- زمانی تغییرات پوشش جنگل‌های مانگرو و غلظت کلروفیل a در آب‌های پیرامونی مل‌گنزه و جزیره ام‌الگُرم با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

2 گروه پژوهشی تنوع‌زیستی و ایمنی‌زیستی، پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران.

10.22091/ethc.2026.17001.1091

چکیده

هدف: جنگل‌های مانگرو از اکوسیستم‌های ارزشمند ساحلی هستند که نقشی کلیدی در مناطق ساحلی ایفا می‌کنند؛ ازاین‌رو، پایش بلندمدت آن‌ها ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات فضایی ـ زمانی پوشش مانگرو در مل‌گنزه و جزیره ام‌الگُرم، تحلیل جابه‌جایی میان کلاس‌های پهنه آبی، خاک و مانگرو، و ارزیابی روند تغییرات غلظت کلروفیلa  انجام شد.
مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی تغییرات پوشش اراضی، از تصاویر ماهواره‌ای لندست در بستر Google Earth Engine  استفاده شد. پس از انجام پیش‌پردازش‌های لازم، شاخص‌های NDVI و NDWI محاسبه و تصاویر در سه کلاس پهنه آبی، خاک و مانگرو طبقه‌بندی شدند. سری زمانی تغییرات غلظت کلروفیلa  در آب‌های پیرامونی نیز با استفاده از مدل تجربی ارائه‌شده در مطالعات پیشین محاسبه شد. به‌منظور کاهش اثر نوسانات فصلی، جزرومد و ابرناکی، تصاویر مربوط به دوره‌های ۱۹۸۶–۱۹۸۸، ۱۹۹۹–۲۰۰۱ و ۲۰۲۲–۲۰۲۴ میانگین‌گیری شدند و به‌ترتیب به‌عنوان نماینده سال‌های ۱۹۸۷، ۲۰۰۰ و ۲۰۲۳ در نظر گرفته شدند. آشکارسازی تغییرات در نرم‌افزار ENVI انجام شد.
نتایج: مساحت جنگل‌های مانگرو در طول دوره مطالعه از ۰٫۲۳۵ به ۰٫۵۶۴ کیلومترمربع افزایش یافت و بیشترین افزایش بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳، به میزان 24/27 هکتار، محاسبه شد. گسترش مانگرو عمدتاً به‌صورت متراکم‌شدن لکه‌های موجود در بخش‌های شرقی و شمال‌شرقی منطقه مشاهده شد. صحت کلی طبقه‌بندی در سال‌های مورد بررسی به‌ترتیب ۹۰، ۸۹ و ۹۲ درصد به‌دست آمد. غلظت کلروفیلa  در آب‌های پیرامونی در بازه 185/1 تا 241/1 میکروگرم بر لیتر متغیر بود و از سال ۲۰۱۳ روند افزایشی نشان داد.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که پوشش مانگرو طی دوره مطالعه روندی افزایشی داشته، درحالی‌که مساحت اراضی خاکی کاهش یافته است. افزایش غلظت کلروفیلa  در سال‌های اخیر می‌تواند بیانگر تغییرات زیستی در آب‌های پیرامونی باشد؛ بااین‌حال، شناسایی عوامل مؤثر بر این روند مستلزم بررسی هم‌زمان پارامترهای محیطی و انجام اعتبارسنجی میدانی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات