1
گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2
گروه انسان شناسی و جمعیت‌شناسی ، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22091/ethc.2026.15947.1081
چکیده
هدف: طب گیاهی به‌عنوان یکی از حوزه‌های مورد توجه در نظام سلامت، تحت تأثیر عوامل فرهنگی، علمی و نهادی شکل می‌گیرد و توسعه و تثبیت آن مستلزم توجه به مجموعه‌ای از بایسته‌ها و الزامات است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی زمینه‌ها، فرایندها و پیامدهای بایسته‌های طب گیاهی در شهر یزد انجام شد. مواد و روش‌ها:این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای پارادایم تفسیری، با استفاده از راهبرد نظریه داده‌بنیاد و رویکرد عینی‌گرای اشتراوس و کوربین انجام شد. برای تحلیل داده‌ها از کدگذاری سه‌مرحله‌ای شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی استفاده شد تا شرایط علّی، زمینه‌ها، راهبردها و پیامدهای پدیده مورد مطالعه شناسایی و استخراج شوند. جامعه هدف شامل شهروندان یزدی دارای گرایش و جدیت در مصرف طب گیاهی بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شد و ۲۲ نفر به‌عنوان مشارکت‌کننده در پژوهش انتخاب شدند. نتایج: در فرایند تحلیل داده‌ها، ۳۱۷ مفهوم اولیه، ۱۱۸ مقوله فرعی و ۹ مقوله اصلی استخراج شد. مهم‌ترین مقوله‌های اصلی شامل لزوم علمی‌سازی طب گیاهی، لزوم اعتمادسازی عمومی به طب گیاهی، لزوم ایجاد و توسعه مراکز درمانی و پژوهشی، لزوم نظارت، کنترل و قانون‌گذاری، و لزوم تضمین کیفیت، استانداردسازی و اعتباربخشی بود. یافته‌ها نشان داد که بایسته‌های طب گیاهی صرفاً به نیازهای علمی و عملی محدود نمی‌شوند، بلکه در بستر فرهنگی و ساختاری نظام سلامت نیز شکل می‌گیرند و تحت تأثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی قرار دارند. نتیجه‌گیری: توسعه و تثبیت طب گیاهی مستلزم توجه هم‌زمان به ابعاد علمی، فرهنگی و نهادی است. افزون بر ضرورت‌های علمی و اجرایی، عوامل فرهنگی و اجتماعی در پذیرش و گسترش طب گیاهی نقش مهمی دارند؛ ازاین‌رو، توجه به این عوامل در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌های کلان نظام سلامت ضروری است.
)