بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران.
10.22091/ethc.2026.17126.1092
چکیده
هدف: این مطالعه با هدف مرور و جمع‌بندی منابع علمی منتشرشده درباره کاربردهای درمانی گیاه استبرق در طب سنتی و پزشکی قومی و تبیین ظرفیت‌های بالقوه دارویی این گیاه انجام شد. مواد و روش‌ها: در این مطالعه مروری، منابع علمی مرتبط با کاربردهای درمانی گیاه استبرق در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶، با استفاده از موتورهای جست‌وجوی گوگل و گوگل اسکالر بررسی شدند. نتایج: بررسی منابع نشان داد که گیاه استبرق در کشورهای مختلف، به‌ویژه هند، از جایگاه قابل‌توجهی در طب سنتی و پزشکی قومی برخوردار است؛ درحالی‌که گزارش‌های مربوط به کاربردهای درمانی آن در ایران محدودتر است. با وجود سمیت شناخته‌شده این گیاه، در منابع طب سنتی هند، بخش‌های مختلف آن شامل ریشه، ساقه، برگ، گل، شیرابه و دانه، دارای کاربردهای دارویی گزارش شده‌اند. بر اساس این منابع، از استبرق برای درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها و عوارض، از جمله زخم، التهاب و تورم، مارگزیدگی، عقرب‌گزیدگی، آسم، سرفه، سرماخوردگی، سوءهاضمه، روماتیسم، اگزما، اسهال، تب، یرقان، صرع، فیل‌پایی، مالاریا، جذام و درد مفاصل استفاده شده است. نتیجه‌گیری: با توجه به سابقه طولانی استفاده از گیاه استبرق در طب سنتی و تنوع کاربردهای گزارش‌شده برای بخش‌های مختلف آن، این گیاه می‌تواند به‌عنوان منبعی بالقوه برای مطالعات داروشناختی و شناسایی ترکیبات زیست‌فعال مورد توجه قرار گیرد. بااین‌حال، با توجه به وجود ترکیبات سمی در این گیاه، ارزیابی دقیق ایمنی، تعیین محدوده دوز مؤثر و بی‌خطر و بررسی اثربخشی درمانی آن، مستلزم انجام مطالعات تکمیلی فارماکولوژیک، سم‌شناختی و بالینی است.
)