1
هستۀ میان رشتهای زیست قوم شناسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
2
گروه مردمشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.22091/ethc.2026.13427.1065
چکیده
هدف: گیاه کما از گیاهان دارویی مهم ایران محسوب میشود و بهویژه در نواحی خشک و نیمهخشک از جمله استان خراسان رضوی رویش دارد. هدف این پژوهش، بررسی دانش بومی و روشهای سنتی مصرف دارویی این گیاه در شهرستان ششتمد واقع در استان خراسان رضوی است. مواد و روشها: این مطالعه با رویکرد مردمنگاری و بهکارگیری روشهای کیفی از جمله مصاحبههای نیمهساختاریافته، مشاهدهی مشارکتی و تشکیل گروههای متمرکز (Focus Groups) در روستاهای مختلف شهرستان ششتمد انجام شد. دادهها از ۴۷ مشارکتکننده گردآوری و به روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج: روشهای سنتی مصرف دارویی این گیاه شامل شیوههای سهولتبخش (مانند کپهکردن، حبهکردن و ترکیب با ماست) و شیوههای اثربخش (از جمله حرارتدادن، پیهداغ و تهیهی مرهم) است. بر پایهی دانش بومی مردم ششتمد، گیاه کما در درمان بیماریهای ناشی از «سردی مزاج» (مانند لَخچَک، نیمبلغره و ناتوانی جنسی)، اختلالات گوارشی (از جمله شکمروایی، تخمه و ترشکردن) و صدمات بدنی (نظیر ترک دست و پا، کوفتگی و زخمهای چرکی) کاربرد دارد. نتیجهگیری: دانش بومی مردم ششتمد دربارهی گیاه کما بیانگر ارتباط عمیق و پایدار انسان با محیط پیرامون است. این یافتهها بر اهمیت حفظ، مستندسازی و انتقال این دانش در مواجهه با تغییرات فرهنگی و اکولوژیکی تأکید دارند. همچنین، پیشنهاد میشود پژوهشهای آینده بر ارزیابی علمی خواص فارماکولوژیک این گیاه و بررسی راهکارهای بهرهبرداری پایدار از آن متمرکز شوند.
)