کشت و اهلی‌سازی گیاه دارویی مرزه سنبله‌ای (Thymbra spicata L.)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ومنابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران.

2 مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

10.22091/ethc.2026.15770.1080

چکیده

هدف: گیاه جاتنه یا مرزه سنبله‌ای (Thymbra spicata L.) از تیره نعناعیان، گیاهی بوته‌ای، چندساله و همیشه‌سبز است که در مناطق نیمه‌گرمسیری رشد می‌کند. این گیاه در ایران در استان‌های کرمانشاه، ایلام و لرستان پراکنش دارد و منشأ ورود آن به ایران، منطقه مهران گزارش شده است. در طب سنتی، دم‌کرده این گیاه برای تسکین گلودرد، درمان زخم‌های دهان، معده‌درد، سردرد و دندان‌درد کاربرد دارد. هدف از این پژوهش، بررسی امکان اهلی‌سازی و کشت مرزه سنبله‌ای و نیز ارزیابی تأثیر روش‌های تکثیر و شرایط آبیاری بر عملکرد وزن‌تر، وزن خشک و عملکرد اسانس این گیاه بود.
مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی امکان کشت و ارزیابی تأثیر روش تکثیر و شرایط آبیاری بر عملکرد وزن‌تر، وزن خشک و مراحل فنولوژیک گیاه مرزه سنبله‌ای، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی اجرا شد. تیمارهای مورد بررسی شامل دو سطح آبیاری (کشت دیم و آبیاری هر ۱۰ روز یک‌بار) و سه روش تکثیر (بذر، قلمه و انتقال بوته) بودند.
نتایج: نتایج نشان داد که بیشترین عملکرد وزن خشک و وزن‌تر بوته، به‌ترتیب برابر با ۶۰۲۶/۶۷ و ۱۸۲۶۶/۶۷ کیلوگرم در هکتار، در تیمار تکثیر با قلمه تحت شرایط آبیاری به‌دست آمد. همچنین، بیشترین عملکرد اسانس (۲۵۴/۱۲ کیلوگرم در هکتار) نیز در همین تیمار مشاهده شد که نسبت به سایر روش‌های تکثیر اختلاف معنی‌داری داشت.
نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که آبیاری موجب افزایش ارتفاع بوته، تعداد شاخه‌های جانبی و عملکرد وزن‌ تر و وزن خشک شد. همچنین، تکثیر از طریق قلمه در مقایسه با سایر روش‌های تکثیر، سبب استقرار سریع‌تر گیاه، افزایش تولید زیست‌توده بخش هوایی و در نتیجه بهبود عملکرد وزن‌تر و وزن خشک گردید. علاوه بر این، تغییر شیوه کشت از دیم به آبی، در روش تکثیر با انتقال بوته موجب افزایش حدود دو برابری وزن‌تر و در روش تکثیر با قلمه موجب افزایش حدود 7/1 برابری آن شد. این نتایج نشان می‌دهد که استفاده از روش تکثیر با قلمه همراه با آبیاری منظم، مناسب‌ترین راهکار برای اهلی‌سازی و تولید اقتصادی مرزه سنبله‌ای است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار