اتنوبوتانی، حفاظت و توسعه پایدار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده علوم و فناوری زیستی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

10.22091/ethc.2023.9668.1002

چکیده

علم اتنوبوتانی به مطالعه و بررسی چگونگی استفاده افراد یک قوم، فرهنگ و یا ناحیه خاص از گیاهان بومی موجود در آن منطقه می‌پردازد. ایران از نظر تنوع زیستی گیاهی، یکی از غنی‌ترین مناطق جنوب غربی آسیا می‌باشد. تنوع پوشش گیاهان دارویی در کشور باعث شده بومیان مناطق مختلف کشور برای درمان بسیاری از بیماران، از آن‌ها بهره ببرند و بدین دلیل ایران به عنوان یکی از کشورهای پیشرو در دانش اتنوبوتانی است. هدف این مطالعه مروری بر مطالعات انجام یافته در این زمینه به ویژه در راستای حفاظت و مدیریت پایدار محیط زیست است. روش تحقیق شامل جستجوی مقالات در گوگل اسکولار با استفاده از کلید واژه‌های اتنوبوتانی و مرتبط با آن بود. نتایج نشان داد که در تمام جوامع، مستندسازی و نگهداری دانش بومی در مورد گیاهان می‌تواند در حفاظت از تنوع زیستی مؤثر باشد. به‌طورکلی مستندسازی دانش بومی، شناخت گیاهان، حفاظت از گیاهان با کشت آن‌ها در باغ‌های بوتانیک یا نهالستان‌های وحشی در رویشگاه‌ها، آموزش افراد محلی برای جمع آوری صحیح گونه‌های گیاهی و تدوین شیوه‌های برداشت مناسب، اقداماتی است که می‌توان در حفاظت از منابع طبیعی انجام داد. حمایت از افراد بومی و دانش آن‌ها با مشارکت‌های فعال و انتفاعی و در نتیجه بهبود شرایط اقتصادی جوامع محلی، می-تواند در کاهش برداشت مستقیم از رویشگاه و حفظ محیط زیست بسیار مؤثر باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اهوازی، مریم؛ اکبرزاده، محمد؛ خلیقی سیگارودی، فرحناز؛ و کهندل، اصغر (1391). معرفی گیاهان دارویی پرمصرف در منطقه شرق مازندران. گیاهان دارویی، 11(44)، 164-175.
ایرانمنش، محبوبه؛ نجفی، شهلا؛ و یوسفی، مهدی (1392). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی منطقه سیستان. داروهای گیاهی، 1 (2)، 61-68.
تبد، محمدعارف؛ و جلیلیان، نسترن (1394). مطالعه اتنوبوتانیکی گیاهان دارویی منطقه زریوار شهرستان مریوان. گیاهان دارویی، 14 (54)، 55-75.
حاتمی، الهام؛ و زاهدی فر، مریم (1395). بررسی اتنوبوتانی منتخبی از گیاهان دارویی شهرستان فسا در استان فارس. طب سنتی اسلام و ایران، 7 (1)، 85-92.
خدایاری، حامد؛ و امانی، شهریار (1393). اتنوبوتانی گیاهان دارویی شمال شرق خوزستان (ایذه). اولین همایش ملی گیاهان دارویی، طب سنتی و کشاورزی ارگانیک.
خدایاری، حامد؛ امانی، شهریار؛ و امیری، حمزه (1393). اتنوبوتانی گیاهان دارویی شمال شرق استان خوزستان. اکوفیتوشیمی گیاهان دارویی، 2(4)، 12-26.
دولتخواهی، علی؛ قربانی ‌نهوجی، مجید؛ دولتخواهی، مهدی؛ مهرآفرین، علی؛ و امینی‌نژاد، غلامرضا (1391). مطالعه اتنوبوتانیکی شهرستان کازرون، شناسایی، پراکنش، مصارف سنتی. گیاهان دارویی، 11 (42)، 163-178.
دولتخواهی، مهدی؛ و قربانی ‌نهوجی، مجید (1392). معرفی گیاهان دارویی پرمصرف شهرستان دشتستان در استان بوشهر با تأکید بر کاربرد سنتی. گیاهان دارویی، 12 (46)، 85-105.
دولتخواهی، مهدی؛ نبی‌پور، ایرج (1393). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی حوضه آبریز شمال شرقی خلیج فارس. گیاهان دارویی، 13 (50)، 129-143.
دولتخواهی، مهدی؛ و امینی­نژاد، غلامرضا (1394). معرفی پراکنش گیاهان دارویی نورآباد ممسنی در استان فارس. کنگره بین المللی گیاهان دارویی، یاسوج.
دهشیری، محمد مهدی (1399). مروری بر کاربردهای سنتی تیره شب­بو در ایران. زیست شناسی ایران، 33 (4)، 878 -890.
رزمجویی، دامون؛ زارعی، زهرا؛ و آرمند، رحام (1396). مطالعه اتنوبوتانی برخی گیاهان دارویی شهرستان بهبهان ( استان خوزستان). گیاهان دارویی، 16 (64)، 33-49.
رستگار، محمد؛ توانا، زینب؛ خادمی، رحیم؛ و نبی‌پور، ایرج (1391). اتنوفارماکولوژی گیاهان بومی رودخانه حله در استان بوشهر. طب جنوب، 15 (4)، 303-316.
سجادی، ابراهیم؛ بتولی، حسین؛ و قنبری، علی (1390). جمع‌آوری و بررسی مصارف سنتی منتخبی از گیاهان شهر کاشان. طب سنتی اسلام و ایران، 2(1)، 29-36.
سرطاوی، کهزاد؛ و غلامیان، فاطمه (1383). گیاهان دارویی استان بوشهر. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 20 (2)، 213-227.
سلطانی­پور، محمد امین؛ و رستگار، سهیل (1392). بررسی اتنوبوتانی گیاهان استان هرمزگان. گیاهان دارویی ابن سینا، 3 (1)، 64-81.
قربانی، عبدالباسط (1384). گیاهان دارویی ترکمن‌صحرا. تهران: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی- درمانی شهید بهشتی، مرکز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشکی.
کاظمی، زینب؛ نقی نژاد، علیرضا؛ و سعیدی مهرورز، شهریار (1389). بررسی اتنوبوتانی و تنوع زیستی گیاهان دارویی سواحل ذخیره‌گاه میانکاله. همایش ملی گیاهان دارویی.
کلوندی، رمضان؛ صفی خانی، کیوان؛ نجفی، قاسم؛ و باباخانلو، پرویز (1386). شناسایی گیاهان دارویی استان همدان. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 23(3 (پیاپی 37))، 350-374.
محبی، جواد؛ جمزاد، زیبا؛ و بخشی خانیکی، غلامرضا 1398. بررسی جایگاه حفاظتی شش گونه انحصاری مرزه در ایران. طبیعت ایران، 1 (1)، 74- 79.
نریمانی، رسول؛ مقدم، محمد؛ محمودی، محمد؛ و سمیعی، لیلا (1399). بررسی برخی خصوصیات آت اکولوژی، اکوفیزیولوژیکی و ریخت‌شناسی گونه دارویی- مرتعی در معرض خطر انقراض چویل ترکمنی (Ferulago subvelutina Rech.f). تحقیقات ژنتیک و اصلاح گیاهان مرتعی، 28 (2)، 328- 335.
وزین، نرگس؛ و رکن­الدین افتخاری، عبدالرضا (1391). نقش دانش بومی در حفاظت از منابع آب و خاک از دید روستاییان: مطالعه موردی بخش خورش رستم، شهرستان خلخال. روستا و توسعه، 15 (4)،  114 -91.
Ahwazi, M., Akbarzadeh, M., Khalighi, F., & Kohandel, A. (2013). Introduction of medicinal plants widely used in the eastern region of Mazandaran. Journal of Medicinal Herbs, 11(44), 164-175. (in Persian)
Alemayehu, G., Asfaw, Z., & Kelbessa, E. (2016). Cordia africana (Boraginaceae) in Ethiopia: A review on its taxonomy, distribution, ethnobotany and conservation status. International Journal of Botany Studies1(2), 38-46.
Awas, T. (2007). Plant diversity in Western Ethiopia: Ecology, ethnobotany and conservation (Doctoral dissertation, Faculty of Mathematics and Natural Sciences, University of Osla, Norway).
Azar, F., Mahmoudi, J., & Heidari, G. (2021). The role of indigenous knowledge in the protection of rangeland in Plour, Mazandaran Province. Quarterly Scientific Research of Biology and Environment, 15(54), 38-48.
Chen, S. L., Yu, H., Luo, H. M., Wu, Q., Li, C. F., & Steinmetz, A. (2016). Conservation and sustainable use of medicinal plants: problems, progress, and prospects. Chinese Medicine11, 1-10.
Clarke, P. A. (2003). Australian ethnobotany: an overview. Australian Aboriginal Studies, 2, 21-38.
Dehshiri, M. M. (2020). A review of the traditional uses of Brassicaceae medicinal plants in Iran. Journal of Biology in Iran, 33(4), 878-890. (in Persian)
Difrakhsh, S. M., Barani, H., & Pour Rezaie, J. (2014). Ethnography of non-crop plants in Deli-Kama (mountainous valley in central Zagros). Journal Social Sciences, 67, 153-207.
Dolatkhahi, M., & Amini-Najad, Q. (2014). Introduction of distribution of Noorabad Mamsani medicinal plants in Fars province. International Congress of Medicinal Plants, Yasouj. (in Persian)
Dolatkhahi, M., & Ghorbaninejad, M. (2013). Introduction of widely used medicinal plants of Dashtestan city in Bushehr province with emphasis on traditional use. Journal of Herbal Medicines, 12(46), 85-105. (in Persian)
Dolatkhahi, M., & Nabipour, I. (2013). Ethnobotanical survey of medicinal plants in the Northeast Persian Gulf watershed. Medicinal Plants Research Quarterly, 13(50), 129-143. (in Persian)
Dolatkhahi, M., Ghorbaninejad, M., Mehrafarin, A., Amini-Najad, Gh., & Dolatkhahi, A. (2013). Ethnobotanical study of Kazeroon city, identification, distribution, traditional uses. Scientific Research Quarterly of Medicinal Plants, 11(42), 163-178. (in Persian)
Gentry, A. H. (1992). A synopsis of bignoniaceae ethnobotany and economic botany. Annals of the Missouri Botanical Garden, 79(1), 53-64.
Ghorbani, A. (1995). Medicinal plants of Turkman Sahra. Tehran: Shahid Beheshti University of Medical Sciences and Healthcare Services. (in Persian)
Hart, P. J. (1981). The ethnobotany of the Northern Cheyenne Indians of Montana. Journal of Ethnopharmacology, 4(1), 1-55.
Hatami, E., & Zahedifar, M. (2015). Ethnobotanical study of selected medicinal plants of Fasa city in Fars Province. Journal of Traditional Medicine of Islam and Iran, 7(1), 89-95. (in Persian)
Iranmanesh, M., Najafi, Sh., & Yousefi, M. (2013). Ethnobotanical review of medicinal plants of Sistan region. Journal of Herbal Medicines, 1(2), 61-68. (in Persian)
Kala, C. P. (2007). Local preferences of ethnobotanical species in the Indian Himalaya: Implications for environmental conservation. Current Science, 1828-1834.
Kalvandi, R., Safikhani, K., Najafi, Q., & Babakhanlou, P. (2016). Identification of medicinal plants of Hamedan province. Iranian Medicinal and Aromatic Plants Research Journal, 3(37), 350-374. (in Persian)
Kazemi, Z., Naghinejad, A., & Saeedi, Sh. (2018). Biodiversity and ethnobotanical survey of medicinal plants on the shores of Miankala Reserve. First National Conference on Medicinal Plants. (in Persian)
Khan, I., Jan, S. A., Shinwari, Z. K., Ali, M., Khan, Y., & Kumar, T. (2017). Ethnobotany and medicinal uses of folklore medicinal plants belonging to family Acanthaceae: An updated review. MOJ Biology and Medicine1(2), 34-38.
Khodayari, H., & Amani, SH. (2013). Ethnobotany of medicinal plants of Northeast Khuzestan (Izeh). First National Conference of Medicinal Plants, Traditional Medicine and Organic Agriculture (16 p.) (in Persian)
Khodayari, H., Amani, SH., & Amiri, H. (2013). Ethnobotany of medicinal plants in the northeast of Khuzestan province. Journal of Ecophytochemistry of Medicinal Plants, 4(8), 12-26. (in Persian)
Kunwar, R. M., & Bussmann, R. W. (2008). Ethnobotany in the Nepal Himalaya. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine4,1-8.
Mardani-Nejad, Sh., & Vazirpour, M. (2013). Ethnobotany of medicinal plants by the people of Mubarakeh (Isfahan province). Journal of Herbal Medicines, 3(2), 111-129. (in Persian)
Mohebbi, J., Jamzad, Z., & Bakhshi Khaniki, G. (2016). The conservation status of six endemic Satureja species in Iran. Iran Nature1(1), 79-74.
Narimani, R., Moghaddam, M., Mahmoodi Sorestani, M., & Samiei, L. (2021). Investigation of some autecological, ecophysiological, and morphological characteristics of Ferulago subvelutina Rech. f. as an endangered medicinal-rangeland species. Iranian Journal of Rangelands and Forests Plant Breeding and Genetic Research28(2), 325-338. (in Persian)
Nolan, J. M., & Turner, N. J. (2011). Ethnobotany: the study of people-plant relationships. Ethnobiology, 9, 133-147.
O’Neill, A. R., & Rana, S. K. (2016). An ethnobotanical analysis of parasitic plants (Parijibi) in the Nepal Himalaya. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine12, 1-15.
Omino, E. A., & Kokwaro, J. O. (1993). Ethnobotany of Apocynaceae species in Kenya. Journal of Ethnopharmacology40(3), 167-180.
Onuminya, T. O., Osundinakin, M. I., & Ogundipe, O. T. (2023). Ethnobotanical survey, consumption pattern and genetic conservation of leafy vegetables in South-West Nigeria. Tanzania Journal of Science49(2), 479-490.
Petran, M., Dragos, D., & Gilca, M. (2020). Historical ethnobotanical review of medicinal plants used to treat children’s diseases in Romania (1860s–1970s). Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine16(1), 1-33.
Rastgar, M., Tawana, Z., & Khademi, R. 2013. Ethnopharmacology of native plants of Halle River in Bushehr province. Bi-monthly Scientific Research Journal of Southern Medicine, 15(4), 303-316. (in Persian)
Razmjoei, D., Zarei, Z., & Armand, R. (2016). Ethnobotanical study of some medicinal plants of Behbahan city (Khuzestan province). Scientific-Research Quarterly of Medicinal Plants, 16(64), 33-49. (in Persian)
Sajjadi, S. I., Betoli, H., & Ghanbari, A. (2018). Collecting and examining the traditional uses of selected plants of Kashan city. Journal of Traditional Medicine of Islam and Iran, 1(5), 29-36. (in Persian)
Sartavi, K., & Gholamian, F. (2013). Bushehr Province Medicinal Plants. Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 20, 207-213. (in Persian)
Shah, I. A., Burni, T., Badshah, L., Uza, N. U., & Bussmann, R. W. (2023). Quantitative ethnobotanical study and conservation status of herbal flora of Koh-e-Suleman range, Razmak valley, North Waziristan, Pakistan. Ethnobotany Research and Applications25, 1-18.
Sharififar, F., MoharramKhani, M., Moatar, F., Babakhanlou, P., & Khodami, M. (2013). Ethnobotanical study of some medicinal plants of Jopar Mountain in Kerman province. Journal of Kerman University of Medical Sciences, 21(1), 37-51. (in Persian)
Singh, L., Nandi, Sh., Bhatt, I. D., & Bish, A. K. (2023). Inventorization of ecology, ethnobotany, and conservation status of Dactylorhiza hatagirea: problems, progress, and prospects. Medicinal Plants: Biodiversity, Biotechnology and Conservation, 307-325. 
Soltanipour, M., & Rastgar, S. (2012). Ethnobotanical survey of plants of Hormozgan province. Ibn Sina Journal of Medicinal Plants, 3(1), 64-81. (in Persian)
Soltanipour, M., Jonoubi, P., Hejazi, M., & Mirza, M. (2018). Morphometric study of the medicinal and endangered Zhumeria majdaeIranian Journal of Biology (Scientific), 31(1), 119-131.
Suwardi, A. B., Navia, Z., & Harmawan, T. (2020). Ethnobotany and conservation of indigenous edible fruit plants in South Aceh, Indonesia. Biodiversitas Journal of Biological Diversity, 21(5).
Tabad, M. A., & Jalilian, N. (2014). Ethnobotanical study of medicinal plants of Zarivar area, Marivan city. Journal of Medicinal Plants, 14(54), 55-75. (in Persian)
Therese, F. (2017). Education for sustainable development learning frome indigenous people. Journal of Education & Development in the Carribbean, 16(2), 20-41.
Vezin, N., & Rokanaldin, A. (2009). The role of indigenous knowledge in protecting water and soil resources from the perspective of villagers: a case study of Khoresh Rostam district, Khalkhal city. Rural and Development Quarterly, 4, 91-114. (in Persian)
Warren, D., & Michael, M. (1992, Aguset, September). Indigenous khonwledge, biodiversity conservation and development. International Conference on Conservation of Biodiversity in Africal: Local Initiative and Institutional Roles (243 p). Nairobi, Kenya. United Environment Program UN Publication.