مردم‌گیاه‌شناسی گیاهان دارویی پرمصرف در خراسان

نوع مقاله : مروری

نویسنده

هسته زیست قوم شناسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

10.22091/ethc.2025.13705.1067

چکیده

هدف: هدف مطالعه‌ی حاضر، ارائه‌ی مجموعه‌ای از اطلاعات مردم‌گیاه‌شناسی و معرفی گونه‌های دارویی پرکاربرد در جوامع بومی استان‌های خراسان (شمالی، رضوی و جنوبی) است.
مواد و روش‌ها: در ابتدا، اطلاعات مردم‌گیاه‌شناسیِ مرتبط با گیاهان دارویی در نقاط مختلف استان‌های خراسان به روش تحقیق اسنادی و بر پایه‌ی مطالعات موجود گردآوری شد. سپس با استفاده از داده‌های به‌دست‌آمده، گونه‌های پرتکرار شناسایی و رایج‌ترین بخش‌های گیاهی مورد استفاده، مناسب‌ترین شیوه‌های کاربرد آن‌ها و مهم‌ترین بیماری‌های هدف بررسی شدند.
نتایج: بررسی اطلاعات مردم‌گیاه‌شناسیِ ۲۸ گونه‌ی گیاهی پرکاربرد نشان داد که این گونه‌ها بیشترین فراوانی را در خانواده‌های کاسنیان و نعنائیان دارند. برگ، پرکاربردترین بخش گیاهی بوده و جوشاندن و دم‌کردن، رایج‌ترین روش‌های مصرف هستند. همچنین سرماخوردگی، عفونت‌های ریوی و اختلالات گوارشی، مهم‌ترین بیماری‌های هدف در کاربرد این گیاهان دارویی به شمار می‌روند.
نتیجه‌گیری: تحلیل مطالعات مردم‌گیاه‌شناسی و گردآوری مجموعه‌ای از اطلاعات مربوط به گونه‌های گیاهی پرکاربرد، توان بالقوه‌ی منطقه‌ی مورد مطالعه را از نظر ذخایر ژنتیکی گیاهان دارویی آشکار می‌سازد و زمینه‌ای مناسب برای ارائه‌ی طرح‌های اشتغال‌زایی و برنامه‌ریزی فعالیت‌های پژوهشی فراهم می‌کند. این امر می‌تواند به بهره‌گیری مؤثر از دانش بومی استان‌های خراسان در تولید فرآورده‌های دارویی منجر شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احسانی پور، الهه؛ و کلاهی، مهدی (1400). اتنوبوتانی گیاهان دارویی و صنعتی مراتع روستای چاهداشی نهبندان خراسان جنوبی. در: اولین همایش بین المللی و هشتمین همایش ملی مرتع‌داری ایران (ص. ارائه شده). مشهد.
آروین، پویا؛ و فیروزه، رعنا (1400). اتنوبوتانی گیاهان دارویی منطقه راز و جرگلان در استان خراسان شمالی. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 37 (6)، 873-907.
آروین، پویا؛ و فیروزه، رعنا (1401). مستندسازی علمی و بررسی اتنوبوتانیکی گیاهان دارویی منطقه مانه و سملقان خراسان شمالی. فصلنامه اکوفیتوشیمی گیاهان دارویی، 10 (1)، 63-98.
اسحاقی راد، جواد؛ سلیمانی، فوزیه؛ و خداکرمی، یحیی (1396). مقایسه فلور حاشیه و داخل قطعات جنگلی در دامنه‌های جنوبی جنگل‌های کرمانشاه. زیست‌شناسی کاربردی، 30 (1)، 19-35.
امیدی، اسدالله؛ قربانی، نیما؛ فروتن، مژگان؛ جوادی، امیرحسن؛ و کاشانکی، حامد (1398). رابطه بین اضطراب و سرکوبی با توجه به نقش واسطه‌ای خودشناسی انسجامی در بیماران مبتلا به اختلال گوارشی. نشریه علمی رویش روان‌شناسی، 8 (11)، 27-34.
امینی، سپیده؛ کشاورزی، مریم؛ نداف، محبت؛ و مسافری، سمانه (1404). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی روستاهای مملجه و تاتار (بجنورد، خراسان شمالی). زیست قوم‌شناسی و حفاظت تنوع زیستی، 2 (1)، 3-16.
ایران‌منش، محبوبه؛ نجفی، شهلا؛ و یوسفی، مهدی (1389). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی منطقه‌ی سیستان. داروهای گیاهی، 2، 61-68.
براهوئی، منصور؛ سابکی، ابراهیم؛ رئیسی، محمد اسلم؛ و احمد رسولی زاده، منیر (1402). مطالعه اتنوبوتانی و کاربرد سنتی برخی گیاهان دارویی شهرستان ایرانشهر. نشریه علمی فناوری و گیاهان دارویی ایران، 6 (1)، 32-43.
تبد، محمد عارف؛ و جلیلیان، نسترن (1394). مطالعه اتنوبوتانیکی گیاهان دارویی منطقه زریوار شهرستان مریوان. گیاهان دارویی، 14 (54)، 55-75.
حبیبی، میثم؛ سلیمان، سمانه؛ غلامعلی پور علمداری، ابراهیم؛ و جرجانی، عیسی (1392). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی پرمصرف شهرستان شیروان. در: اولین همایش ملی مدیریت منابع طبیعی (ص. ارائه شده). گنبد کاووس.
حسینی، زهره؛ فیضی، حسن؛ و مرادی، روح‌اله (1396). بررسی عرضه و مصرف گیاهان دارویی در عطاری‌های شهر شیراز. مجله طب سنتی اسلام و ایران، 8 (1)، 123-133.
حسینی، مروارید؛ فروزه، محمد رحیم؛ و بارانی، حسین (1398). شناسایی و بررسی اتنوبوتانی منتخبی از گیاهان دارویی شهرستان نیشابور (مطالعه موردی: مراتع زبرخان). فصلنامه علمی پژوهشی گیاهان دارویی، 18 (70)، 212-231.
خدایاری، حامد؛ امانی، شهریار؛ و امیری، حمزه (1393). اتنوبوتانی گیاهان دارویی شمال شرق استان خوزستان. فصلنامه اکوفیتوشیمی گیاهان دارویی، 8 (4)، 12-26.
دارابی محبی، محمد علی؛ یاری، رضا؛ فتحی، تکتم؛ و میرمیران، سیده محبوبه (1400). مطالعۀ دانش بومی و مصارف سنتی برخی گونه‌های کاربردی شهرستان سرایان، استان خراسان جنوبی. نشریه علمی ترویجی فناوری گیاهان دارویی ایران، 4 (1)، 114-136.
دباغیان، فرید؛ حسن پور، مریم؛ معروفی زاده، سامان؛ خوشدل، علیرضا؛ حسینی یکتا، نفیسه؛ و خانوی، مهناز (1399). بررسی میزان مصرف گیاهان دارویی و فرآورده‌های دارویی گیاهی در زمان شیوع کووید-19 در داوطلبان ایرانی. طب سنتی اسلام و ایران، 11 (3)، 225-236.
دولتخواهی، مهدی؛ و قربانی نهوجی، مجید (1392). معرفی گیاهان دارویی پرمصرف شهرستان دشتستان در استان بوشهر با تأکید بر کاربرد سنتی. گیاهان دارویی، 12 (46)، 85-105.
رزمجویی، دامون؛ زارعی، زهرا؛ و آرمند، رحام (1396). مطالعه اتنوبوتانی (شناسایی، خواص درمانی و نحوه استفاده) برخی گیاهان دارویی شهرستان بهبهان، استان خوزستان. گیاهان دارویی، 16 (64)، 33-49.
زهتاب یزدی، هاشم؛ بشیری، مهدی؛ یاری، رضا؛ و صحابی، حسین (1402). دانش بومی و گیاهان دارویی در درمان کوید-19 (شهرستان تربت حیدریه، خراسان رضوی). در: پنجمین همایش ملی گیاهان دارویی و طب سنتی (ص. ارائه شده). تربت حیدریه.
سعادت پور، مسلم؛ بارانی، حسین؛ عابدی سروستانی، احمد؛ و فروزه، محمد رحیم (1396). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی سجاسرود (استان زنجان). مجله داروهای گیاهی، 8 (3)، 185-193.
طغرانگار، زهره؛ وفادار، مهناز؛ و قربانی نهوجی، مجید (1399). مطالعه اتنوفارماکولوژی گیاهان دارویی مؤثر در درمان بیماری‌های گوارشی شهرستان ماهنشان. فصلنامه گیاهان دارویی، 19 (75)، 266-290.
طغرانگار، زهره؛ و وفادار، مهناز (1403). مطالعه اتنوبوتانی برخی گیاهان دارویی مبتنی بر دانش بومی زنان در شهرستان زنجان. نشریه حفاظت زیست‌بوم گیاهان، 12 (24)، 203-247.
عابدی، محمد؛ پناهی، جمیله؛ ستاریان، علی؛ و حبیبی، میثم (1395). بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی قرق گوی نیک شهرستان رازوجرگلان استان خراسان شمالی. در: نخستین همایش ملی گیاهان دارویی، معطر و ادویه‌ای (ص. ارائه شده). گنبد کاووس.
عامری، فاضل؛ وهابی، محمدرضا؛ خاتون آبادی، سید احمد؛ و عندلیبی، لیدا (1389). تعیین انواع گیاهان دارویی پرمصرف در مناطق شهری و روستایی ایران. در: هفتمین همایش ملی گیاهان دارویی (ص. ارائه شده). ساری.
علیپورخشت، منصوره؛ جعفری، حمید؛ و علیزاده، کتایون (1401الف). نقش گیاهان دارویی در توسعه سکونتگاه‌های روستایی با تأکید بر اشتغال‌زایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان کلات). علوم جغرافیایی، 18 (40)، 198-212.
علیپور خشت، منصوره؛ جعفری، حمید؛ و علیزاده، کتایون (1401ب). مقایسۀ تطبیقی میزان درآمدزایی تولید گیاهان دارویی نسبت به سایر تولیدات زراعی در روستاهای شهرستان کلات. جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 20 (3)، 101-117.
علی میرزایی، فهیمه؛ بهمنش، بهاره؛ محمدی استادکلایه، امین؛ و شهرکی، محمدرضا (1396). دانش بومی گیاهان دارویی از دیدگاه بهره‌برداران عشایری در مرتع چهل‌کمان استان خراسان رضوی. دانش‌های بومی ایران، 4 (7)، 157-201.
فیضی، حسن؛ حسین جعفری، سمیرا (1402). بررسی نحوه توزیع و عرضه گیاهان دارویی و نگرش مردم به مصرف آنها در یک اکوسیستم خشک و نیمه خشک (مطالعه موردی: تربت‌جام). مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی، 3 (3)، 62-72.
قلی پور، عباس؛ قربانی نهوجی، مجید؛ رسولی، نسیم؛ و حبیبی، میثم (1393). مطالعه اتنوبوتانیکی گیاهان دارویی دهستان زارم رود نکا (استان مازندران). گیاهان دارویی، 13 (4)، 101-121.
قهرمان، احمد؛ و عطار، فریده (1380). تنوع زیستی گونه‌های گیاهی ایران. تهران: موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
گنجعلی، علیرضا؛ و خاک سفیدی، عباس (1395). مطالعه اتنوبوتانیکی برخی از گیاهان دارویی شهرستان بیرجند. طب سنتی اسلام و ایران،    7 (3)، 349-357.
مالکی خضرلو، سمیرا؛ انصاری اردلی، سجاد؛ و مالکی خضرلو، مهدی (1395). مطالعه اتنوبوتانی و مصارف سنتی برخی گیاهان دارویی شهرستان عجب شیر. طب سنتی اسلام و ایران، 7 (4)، 499-506.
مرادنژادی، ابراهیم؛ فرزدامهر، جلیل؛ سنگونی، حامد؛ و فیضی، حسن (1402). بررسی نحوه ارائه و مصرف گیاهان دارویی و نگرش مردم به آن‌ها در عطاری‌های شهرستان تربت حیدریه. راهبردهای توسعه روستایی، 10 (4)، 499-512.
مهرنیا، محمد؛ و حسینی، زهرا (1399). مطالعه اتنوبوتانی گیاهان دارویی بومی منطقه‌ی الشتر (لرستان). طب سنتی اسلام و ایران، 11 (1)، 81-112.
میرداوودی، حمیدرضا؛ و باباخانلو، پرویز (1386). شناسایی گیاهان دارویی استان مرکزی. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 23 (4)، 544-559.
میردیلمی، سیده زهره؛ حشمتی، غلامعلی؛ و بارانی، حسین (1393). مطالعه اتنوبوتانی و اتنواکولوژی گونه‌های دارویی کچیک (مطالعه موردی مراتع کچیک در شمال شرق استان گلستان). دانش‌های بومی ایران، 1 (2)، 129-154.
نداف، محبت (1400). مطالعه فلوریستیک و معرفی گیاهان دارویی منطقه بابا امان، خراسان شمالی. پژوهش‌های گیاهی (مجله زیست‌شناسی ایران)، 34 (1)، 205-219.
نداف، محبت؛ اجتهادی، حمید؛ مصداقی، منصور؛ و فرزام، محمد (1396). معرفی فلور، شکل زیستی و پراکندگی جغرافیایی گونه‌های گیاهی منطقه جوزک-چمن بید، استان خراسان شمالی، ایران. زیست‌شناسی گیاهی ایران، 9 (2)، 69-88.
وهابی، محمدرضا؛ ترکش اصفهانی، مصطفی؛ فرهنگ، حمیدرضا؛ و صالحی اردلی، عبدالله (1397). بررسی فلور، شکل زیستی و پراکنش جغرافیایی گیاهان منطقه حفاظت‌شده شیدا (چهارمحال و بختیاری، ایران). پژوهش‌های گیاهی (مجله زیست‌شناسی ایران)، 31 (2)، 463-482.
 
References
 Abedi, M., Panahi, J., Sattarian, A., & Habibi, M. (2016). Ethnobotanical study of medicinal plants of Qorq Goy Nik, Razojargalan County, North Khorasan Province. Proceedings of the First National Conference on Medicinal, Aromatic and Spice Plants, Gonbad-e Kavus. (in Persian)
Alipour Khesht, M., Jafari, H., & Alizadeh, K. (2022a). The role of medicinal plants in the development of rural settlements with emphasis on job creation (Case study: villages of Kalat city). Journal of Geographical Sciences, 18(40), 198–212. (in Persian)
Alipour Khesht, M., Jafari, H., & Alizadeh, K. (2022b). A comparative study of income generation of medicinal plants and other agricultural products in villages of Kalat City. Journal of Geography and Regional Development, 20(3), 101–117. (in Persian)
Ali Mirzaei, F., Bahmanesh, B., Mohammadi Ostadkalayeh, A., & Shahraki, M. R. (2017). Indigenous knowledge of medicinal plants from the perspective of nomadic users in Chehelkaman rangeland of Khorasan Razavi province. Journal of Indigenous Knowledge of Iran, 4(7), 157–201. (in Persian)
Ameri, F., Vahabi, M. R., Khatunabadi, S. A., & Andalibi, L. (2010). Determining the most commonly used medicinal plants in urban and rural areas of Iran. Proceedings of the 7th National Conference on Medicinal Plants, Sari. (in Persian)
Amini, S., Keshavarzi, M., Nadaf, M., & Mosaferi, S. (2024). Ethnobotanical study of medicinal plants of Mamljeh and Tatar villages (Bojnord, North Khorasan). Ethnobiology and Biodiversity Conservation, 2(1), 16–37. (in Persian)
Arvin, P., & Firouzeh, R. (2022a). Ethnobotanical study in Maneh and Semelghan regions of North Khorasan. Eco-phytochemical Journal of Medicinal Plants, 10(1), 63–98. (in Persian)
Arvin, P., & Firouzeh, R. (2022b). Ethnobotany of medicinal plants in Razo-Jargalan district in North Khorasan province. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants Research, 37(6), 873–907. (in Persian)
Barahouei, M., Saboki, E., Raeesi, M. A., & Rasoolizadeh, M. A. (2023). Study of ethnobotany and traditional use of some medicinal plants in Iranshahr County. Iranian Medicinal Plants Technology, 6(1), 32–43. (In Persian)
Dabaghian, F., Hassanpour, M., Marufizadeh, S., Khoshdel, A., Hosseini Yekta, N., & Khanavi, M. (2020). Evaluation of medicinal plants and herbal products used in Iranian volunteers during the Covid-19 outbreak. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 11(3), 225–236. (in Persian)
Darabi Mohebi, M. A., Yari, R., Fathi, T., & Mirmiran, M. (2021). Study of indigenous knowledge and traditional uses of some applied species in Sarayan city, South Khorasan province. Iranian Medicinal Plants Technology, 4(1), 114–136. (in Persian)
Deshpande, R. S., Neelakanta, N. T., & Hegde, N. (2006). Cultivation of medicinal crops and aromatic crops as a means of diversification in agriculture (Research Report). Agricultural Development and Rural Transformation Center, Institute for Social and Economic Change, Bangalore.
Dolatkhahi, M., & Ghorbani Nohooji, M. (2013). The most used medicinal plant species of Dashtestan (Bushehr Province), with emphasize on their traditional uses. Journal of Medicinal Plants, 12(46), 85–105. (in Persian)
Ehsanipour, E., & Kolahi, M. (2021, July). Ethnobotanical study of medicinal and industrial plants in the rangelands of Chahdashi Village of Nehbandan, South Khorasan. The First International and the Eighth National Conference on Rangeland Management in Iran, Mashhad. (in Persian)
Eshaghi Rad, J., Soleimani, F., & Khodakarami, Y. (2017). Comparison of the flora of the edge and inside forest patches in the southern slopes of Kermanshah forests. Applied Biology, 30(1), 19–35. (in Persian)
Farnsworth, N. R., & Soejarto, D. D. (1991). Global importance of medicinal plants. In Conservation of Medicinal Plants (pp. 25–51). Cambridge University Press.
Feizi, H., & Hossein Jafari, S. (2023). Investigating the distribution and supply of medicinal plants and people’s attitude towards their consumption in an arid and semi-arid ecosystem (A case study: Torbat Jam). Management of Natural Ecosystems, 3(3), 62–72. (in Persian)
Frouzeh, M. R., Heshmati, Gh., & Barani, H. (2014). Investigation on the knowledge of food preparation using edible plants. Iranian Journal of Indigenous Knowledge, 4, 109–129. (in Persian)
Ganjali, A. R., & Khak Sefidi, A. (2016). Ethnobotanical study of some medicinal plants of Birjand city. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 7(3), 349–357. (in Persian)
Ghahraman, A., & Attar, F. (2001). Biodiversity of Plant Species in Iran. Tehran University Press. (in Persian)
Gholipour, A., Ghorbani Nahoji, M., Rasouli, N., & Habibi, M. (2014). Ethnobotanical study of medicinal plants of Zarem-Rood-Naka village (Mazandaran province). Journal of Medicinal Plants, 13(4), 101–121. (in Persian)
Ghollasimod, S., & Asa, H. R. (2024). Ethnobotanical survey on plants in Pashang village, Gonabad (Khorasan Razavi, Iran). Journal of Medicinal Plants, 23(91), 88–103.
Habibi, M., Soleiman, S., Gholamali Pouralmdari, E., & Jorjani, Isa. (2014). Ethnobotanical study of commonly used medicinal plants in Shirvan city. Proceedings of the First National Conference on Natural Resources Management, Gonbad-e Kavus. (in Persian)
Hooper, D., & Field, H. (1973). Useful plants and drugs of Iran and Iraq. Field Museum of Natural History.
Hosseini, Z., Feizi, H., & Moradi, R. (2017). Assessing supply and demand of medicinal plants in Shiraz apothecaries. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 8(1), 123–133. (in Persian)
Hosseini, M., Frouzeh, M. R., & Barani, H. (2019). Identification and ethnobotanical study of selected medicinal plants of Neyshabur city (Case study: Zabarkhan rangelands). Journal of Medicinal Plants, 18(70), 212–231. (in Persian)
Iranmanesh, M., Najafi, S., & Yosefi, M. (2010). Studies on ethnobotany of important medicinal plants in Sistan. Journal of Herbal Drugs, 2, 61–68. (in Persian)
Khodayari, H., Amani, Sh., & Amiri, H. (2014). Ethnobotany of medicinal plants in the Northeast of Khoozestan Province. Eco-phytochemical Journal of Medicinal Plants, 8(4), 12–26. (in Persian)
Maleki Khezrloo, S., Ansari Ardali, S., & Maleki Khezrloo, M. (2017). Ethnobotanical study and traditional uses of some medicinal plants of Ajabshir city. Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 7(4), 499–506. (in Persian)
Mehrnia, M., & Hosseini, Z. (2020). Ethnobotanical study of indigenous medicinal plants of Al-Ashtar region (Lorestan). Journal of Islamic and Iranian Traditional Medicine, 11(1), 81–112. (in Persian)
Mirdavoodi, H. R., & Babakhanlo, P. (2008). Identification of medicinal plants of Markazi province. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants Research, 23(4), 544–559. (in Persian)
Mirdeilami, S. Z., Heshmati, G. A., & Barani, H. (2014). Ethnobotanical and ethnoecological survey on medicinal species (case study Kechik Rangelands in the Northeast Golestan Province). Indigenous Knowledge of Iran, 1(2), 129–154. (in Persian)
Ministry of Agricultural Jihad. (2019). Agricultural statistics for the year 2018 (Vol. 2). Vice President of Planning and Economic Information and Communication Technology Center, Tehran.
Moradnejadi, E., Farzdamehr, J., Sangooni, H., & Feizi, H. (2023). Study of offering and utilization of medicinal plants and people attitudes towards them in Torbat Heydariyeh herbal stores. Rural Development Strategies, 10(4), 499–512. (in Persian)
Mosaddegh, M., Naghibi, F., Moazzeni, H., Pirani, A., & Esmaeili, S. (2012). Ethnobotanical survey of herbal remedies traditionally used in Kohghiluyeh va Boyer Ahmad province of Iran. Journal of Ethnopharmacology, 141(1), 80–95.
Motahhari, K., Pirani, A., Moazzeni, H., Joharchi, M. R., & Bussmann, R. W. (2022). High–demand medicinal plants of herbal markets in Mashhad, Iran. Economic Botany, 76(4), 414–433.
Nadaf, M. (2021). Floristic study and introduce medicinal plants of Babaaman region, North Khorasan. Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology), 34(1), 205–219. (in Persian)
Nadaf, M., Ejtehadi, H., Mesdaghi, M., & Farzam, M. (2017). Flora, life form and chorology of plants in Jozak–Chaminbid area, North Khorassan Province, Iran. Iranian Journal of Plant Biology, 9(2), 69–88. (in Persian)
Omidbeigi, R. (2015). Production and processing of medicinal plants (Vol. 2). Designers Publishing.
Omidi, A., Ghorbani, N., Forootan, M., Javadi, A., & Kashanaki, H. (2020). Relationship between anxiety and repression by examination of the mediator role of the integrative self-knowledge in patients with gastrointestinal diseases. Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal, 8(11), 27–34. (in Persian)
Pardo-de-Santayana, M., Pieroni, A., & Puri, R. K. (Eds.). (2010). Ethnobotany in the New Europe: People, health and wild plant resources (Vol. 14). Berghahn Books.
Razmjoue, D., Zarei, Z., & Armand, R. (2017). Ethnobotanical study (identification, medical properties and how to use) of some medicinal plants of Behbahan City of Khuzestan Province, Iran. Journal of Medicinal Plants, 16(4), 33–49. (in Persian)
Saadatpour, M., Barani, H., Abedi Sarvestani, A., & Frouzeh, M. R. (2017). Ethnobotanical study of Sojasrood medicinal plants (Zanjan Province). Journal of Medicinal Herbs, 8(3), 185–193. (in Persian)
Tabad, M. A., & Jalilian, N. (2015). Ethnobotanical study of medicinal plants in Zarivar region (Marivan), Iran. Journal of Medicinal Plants, 14(54), 55–75. (in Persian)
Toghranegar, Z., Vafadar, M., & Ghorbani Nahoji, M. (2020). Ethnopharmacological study of medicinal plants effective in treating gastrointestinal diseases in Mahneshan County. Journal of Medicinal Plants, 19(75), 266–290. (in Persian)
Toghranegar, Z., & Vafadar, M. (2024). Ethnobotanical study of some medicinal plants based on indigenous knowledge of women in Zanjan city. Journal of Plant Ecosystem Conservation, 12(24), 203–247. (in Persian)
Uzun, S. P., & Koca, C. (2020). Ethnobotanical survey of medicinal plants traded in herbal markets of Kahramanmaras. Plant Diversity, 42(6), 443–454.
Vahabi, M. R., Tarkesh Isfahani, M., Farhang, H. R., & Salehi Ardali, A. (2018). The investigation of the flora, life forms and chorotypes of the plants in the Sheida Protected Area Chaharmahal va Bakhtiari Province, Iran. Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology), 31(2), 463–482. (in Persian)
Zahtab-Yazdi, H., Bashiri, H., Yari, R., & Sahabi, H. (2023). Indigenous knowledge and medicinal plants in the treatment of Covid-19 (Torbat Heydariyeh County, Razavi-Khorasan). Proceedings of the 5th National Conference of Medicinal Plants and Traditional Medicine, Torbat Heydariyeh. (in Persian)